İslam'da kader ve kaza ile ilgili kavramlar ve mezhepler

2006-06-29 20:58:00
Kader: Olacak olan şeyleri önceden ilahi olarak belirlenmesi

Kaza: Bu şeylerin olması, gerçekleşmesi, yerine getirilmesi.

Yani şöyle düşünebiliriz. Kaderimiz önceden belirlenmiştir. Diyelim 3 Ocak günü trafik kazası geçireceğizdir. Bu olay olmadan önce de sonrada kaderdir. 3 Ocak günü gelip de olay olunca kaza olmuştur. Yerine getirilmiştir yani.  

Aslında "kaza"ya inanmak sözcüğü bana anlamsız geliyor. Olan olaya inanılmaz ki. Ama kadere inanmak diye birşey olur. Kazaya inanmaktan kastedilen sanırım kaderin gerçekleşeceğine duyulan inanç. Ama zaten kadere inanmak da bu anlama gelir. Neyse geçelim. Peki bu kader nasıl işler ve nasıl kaza haline gelir. Asıl tartışma burda. Burda İslam dünyasında tartışma yaşanmış ve farklı görüşler ortaya çıkmış. Bunları anlamak için şu iki kavramı bilmemiz lazım.

Cebr yada cebir(zorunluluk): Adından da belli, insanların iradesinin olmaması, Tanrının onların kaderini çizmesi demek.

Tevfiz (irade): İnsanın iradesi vardır ve belirleyici olan budur.

Tartışma zorunluluk ile irade arasında oluyor. Yaşadığımız şeylerin ne kadarı zorunluluktur, yani Tanrı tarafından önceden çizilmiştir, ne kadarı irademizle bizim tarafımızdan gerçekleştiriliyor. Burda 4 anlayış çıkmış.

1. Cebriyye, yada mezhebin kurucusu Cehm b. Safvan'ın adıyla anılan Cehmiyye

Bunlara göre mutlak zorunluluk vardır. İnsanın iradesi yoktur. Tümüyle Tanrı tarafından belirlenmiş olanları yapar.

2. Mutezile ve Kaderiyye mezhepleri

Bunlara göre ise mutlak irade vardır. Tanrı tarafından çizilmiş kader yoktur. İnsan kendi yapar ve bundan sorumludur.

Bu anlayışlar zorunluluk ve iradeyi mutlak biçimde almışlar. Bir de bu iki kutubun arasında oluşan iki mezhep daha var. Bunların farkları kutuplardan birine daha yakın olmalarıdır. Bu farklılık kader ve kazayı farklı tanımlamalarından geliyor.

3. Maturidiyye mezhebi

Zorunluluk bu anlayışta daha öndedir, irade daha zayıftır. Maturidiler için kader, Tanrının olacakları önceden bilmesi, zamanı gelince de bunları kaza etmesi yani gerçekleştirmesidir. Yani Tanrı olacakları ezelde bilir, ilim Tanrının bunu bilmesini gerektirir.

4. Eşariyye mezhebi

İrade daha önde, zorunluluk arkadadır. Eşarilere göre kaza, Tanrının olacakları olacağı anda hüküm verip gerçekleştirmesidir. Kader ise önceden değil, olacakları anda dilemiş olmasıdır. Yani eşarilerde Tanrı yine ezeli ilime sahip ama olacaklara son anda karar veriyor. (bu durumda aslında bence olacakları önceden bilmiyor)


Son olarak ilk iki mezhep sünniler tarafından sapkın olarak niteleniyor. Son iki mezhebi kabul ediyorlar.


Kaynak: Şamil İslam Ansiklopedisi

1501
0
0
Yorum Yaz